Phiên âm ngôn ngữ
Tetum Dili tại Timor-Leste
Nguyên âm Bài 2

Nguyên âm Tetum: nghe rõ a, e, i, o, u

Khởi đầu với i và u trong bibi, tunu; giữ nguyên âm rõ khi ghép từ.

Cơ bản7 phútCập nhật 19/09/2026
KÝ HIỆU / CHỦ ĐIỂM a · e · i · o · u

Mục tiêu bài học

Nhận năm nguyên âm cơ bản qua chữ Latin, rồi tập giữ hai nguyên âm i, u rõ trong từ ngắn. Không suy rằng e và o có một chất lượng âm bất biến ở mọi ngữ cảnh.

Phân biệt âm dễ nhầm

Bibi và tunu không phải cặp tối thiểu: cả phụ âm lẫn nguyên âm đều khác. Chúng được chọn để tập hai tư thế nguyên âm trước khi học đối chiếu khó hơn.

Cách dùng phần nghe

Bài này chưa có file bản thu người thật phù hợp. Nút nghe giọng máy chỉ hỗ trợ đọc từ/câu khi thiết bị có giọng tương ứng; không thay thế bản thu mẫu đã thẩm định.

Phiên âm là quy ước tham chiếu; bản thu có thể có biến thể vùng miền. Nội dung mới được biên soạn và đối chiếu nguồn bằng AI, chưa được giáo viên thẩm định. Không có chấm phát âm tự động.

Nguồn tham khảo cách phát âm
CÁCH TẠO ÂM

Khẩu hình và vị trí lưỡi

Khẩu hình

Với i, môi không tròn; với u, làm tròn nhẹ. Quan sát gương để nhận ra sự thay đổi, nhưng không cố nhăn mặt hoặc chu môi quá mức để tạo cảm giác khác nhau.

Vị trí lưỡi

Cả i và u có thân lưỡi nâng cao; i hướng trước hơn, u hướng sau hơn. Đầu lưỡi không bịt luồng hơi của phần nguyên âm. Khi ghép phụ âm, quay lại nguyên âm ngay sau điểm đóng.

LUYỆN TỪNG BƯỚC

Hướng dẫn luyện âm

1. Viết hàng a, e, i, o, u rồi khoanh i và u. Đọc ghi chú bibi, tunu và đánh dấu từng vị trí nguyên âm; không gọi tên i, u theo bảng chữ cái tiếng Anh.

2. Luyện bi-bi, tu-nu thật chậm để nhận hai phần, sau đó bỏ nhịp tách và đọc nguyên từ. Dấu gạch chỉ phục vụ bài luyện; chính tả vẫn là bibi, tunu.

3. Đọc các câu ví dụ, tự thu hai tốc độ. Nghe lại xem nguyên âm sau có bị đổi thành một tiếng ơ mờ hoặc bị mất hẳn không; sửa một từ rồi mới nối lại cả câu.

NGHE VÀ LẶP LẠI

Từ ví dụ

bibiDê.
bi-bi — ghép đọc, i ở cả hai phần; nhấn phần đầu
Hau iha bibi ida.
tunuNướng.
tu-nu — ghép đọc, u ở cả hai phần; nhấn phần đầu
Hau tunu ikan.

Lỗi thường gặp

Không biến u thành tên chữ yoo của tiếng Anh. Tránh làm mọi nguyên âm không mang trọng âm thành ơ. Việc e, o có biến thiên không cho phép tùy ý đổi nguyên âm trong từ.

Ôn lại và lưu tiến trình

Thử quiz của bài này, rồi đánh dấu khi bạn đã học xong.

Luyện bài này →

Xem góc học tập